Κρατά τα σκήπτρα ο “ΣΤΑΘΜΟΣ”

Στo πλαίσιο μεταπτυχιακού διπλώματος στην περιβαλλοντική εκπαίδευση στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, o εκπαιδευτικός Βησσαρίων Ζωίδης πραγματοποίησε  έρευνα με θέμα “ΜΜΕ και Περιβάλλον – άτυπη μορφή Περιβαλλοντικής εκπαίδευσης – Η περίπτωση των εφημερίδων της Δωδεκανήσου”.

Σήμερα, δημοσιεύουμε μια μικρή περίληψη της εργασίας και σε επόμενο φύλλο του “Σ”, θα δημοσιεύσουμε περισσότερα στοιχεία.

Στην περίληψη λοιπόν, ο κ. Ζωΐδης, αναφέρει:

“Το μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης που ακολουθήθηκε παγκοσμίως τις τελευταίες δεκαετίες, το οποίο έχει αναγορεύσει ως υπέρτατες αξίες την παραγωγή και το κέρδος, χωρίς να παίρνει υπόψη του την κατασπατάληση των φυσικών πόρων και τις τεράστιες επιβαρύνσεις προς το περιβάλλον , έχει ως αποτέλεσμα να βιώνουμε σήμερα μια παγκόσμια οικολογική κρίση, που απειλεί ακόμα και την ίδια την ύπαρξη του πλανήτη μας.

Ο βαθμός συνειδητοποίησης από τους πολίτες του παραπάνω προβλήματος, η ευαισθητοποίηση και κινητοποίηση τους στην κατεύθυνση της λήψης μέτρων για την προστασία του περιβάλλοντος, είναι ένα πολύ κρίσιμο ζήτημα που απασχολεί σήμερα επιστήμονες, οργανώσεις και φορείς.

Η περιβαλλοντική εκπαίδευση ορίζεται  ως  “η διαδικασία που θα βοηθήσει τους πολίτες να αποκτήσουν γνώση του περιβάλλοντος και πάνω απ’ όλα να γίνουν ικανοί και αποφασισμένοι, να έχουν διάθεση να εργαστούν ατομικά και συλλογικά για την επίτευξη και τη διατήρηση μιας δυναμικής ισορροπίας μεταξύ της ποιότητας ζωής και της ποιότητας του περιβάλλοντος”.

Η άτυπη Π.Ε. εξελίσσεται σε όλη τη ζωή ενός ανθρώπου. Περιλαμβάνει οποιαδήποτε διάχυση πληροφορίας και γνώσης, μέσα από τα ΜΜΕ, βιβλιοθήκες, κοινωνικές επαφές ή το διαδίκτυο.

Τα ΜΜΕ διαδραματίζουν πρωτεύοντα ρόλο στην ευαισθητοποίηση ως προς το περιβάλλον πολλών ανθρώπων και δεδομένου ότι ένα σημαντικό – ίσως το πιο μεγάλο - μέρος του πληθυσμού επηρεάζεται έντονα (μερικοί σχεδόν αποκλειστικά) από αυτά, αναγνωρίζεται ο ζωτικής σημασίας ρόλος τους για τη διαμόρφωση άποψης σε περιβαλλοντικά ζητήματα.

Λαμβάνοντας υπόψη μας ότι τα ΜΜΕ σήμερα είναι πολύ μεγαλύτερα και ισχυρά και ότι έχουν αυξημένο κύρος και επιρροή, πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειες τους, με στόχο τη δημοσιοποίηση στην κοινωνία μας διαφόρων θεμάτων. Σίγουρα μέσα από αυτά τα θέματα δεν μπορούν να απουσιάζουν τα θέματα της προστασίας του περιβάλλοντος μιας και ο πλανήτης  κινδυνεύει.

O τοπικός περιφερειακός τύπος, αποτελεί την εναλλακτική πρόταση επικοινωνίας η οποία άντεξε καλά στο χρόνο και γι’ αυτό είναι πολύ ελπιδοφόρα. Λειτουργεί με σεβασμό στον αναγνώστη και παρέχει ουσιαστική ειδησεογραφία.

Σκοπός της έρευνας είναι η ανίχνευση και καταγραφή των περιβαλλοντικών θεμάτων έτσι όπως προβάλλονται από τις τοπικές εφημερίδες της Δωδεκανήσου.

Ανιχνεύσαμε άρθρα με περιβαλλοντικό ενδιαφέρον, σε οκτώ εφημερίδες της Δωδεκανήσου, το χρονικό διάστημα από 1/1/2009 ως 30/06/2009. Βρήκαμε 681 άρθρα που είχαν κατά τη γνώμη μας περιβαλλοντικό ενδιαφέρον.

Θέσαμε πολύ συγκεκριμένους στόχους και μελετήσαμε τα άρθρα αυτά με βάση αυτούς τους στόχους: Τα εξετάσαμε ως προς το περιεχόμενο τους, ως προς το είδος γραφής τους, ως προς την σχέση ανάπτυξη – περιβάλλον διερευνώντας παράλληλα αν το περιεχόμενο τους είναι θετικό, αρνητικό ή ουδέτερο προς το περιβάλλον. Ως προς την κατανομή ευθυνών και ως προς το συντάκτη τους. Μελετήσαμε όλες τις παραπάνω ενότητες στο σύνολο των άρθρων, στις καθημερινές – εβδομαδιαίες εφημερίδες και στις εφημερίδες Ρόδου – Κω.

Πολύ συνοπτικά, τα αποτελέσματα της έρευνάς μας έχουν ως εξής:

Ως προς το περιεχόμενο τους το 25% των άρθρων αναφέρεται στις ανθρώπινες δραστηριότητες, το 16% σε θέματα ενέργειας, το 15% σε θέματα διαχείρισης απορριμμάτων – αποβλήτων, το 11% στις ανθρώπινες αξίες, το 10% σε θέματα οικολογικής συνείδησης, το 9% στους φυσικούς πόρους και τέλος από 7% έχουν τα θέματα της βιοποικιλότητας – εξαφάνισης ειδών και της κλιματικής αλλαγής.

Ως προς το είδος γραφής των κειμένων το 46% έχουν καταγγελτικό περιεχόμενο, το 45% ενημερωτικό και μόνο το 9% εκπαιδευτικό – επιστημονικό περιεχόμενο.

Ως προς τη σχέση ανάπτυξη - περιβάλλον το 41% των άρθρων ανήκει στην κατηγορία κάτι άλλο, το 23% στην κατηγορία έργα υποδομών και προστασίας του περιβάλλοντος, το 15% σε έργα για την ενέργεια, το 13% στο δομημένο περιβάλλον και το 8% στην τουριστική δράση. Το 47% των άρθρων έχουν περιεχόμενο ευνοϊκό προς το περιβάλλον, το 46% αρνητικό και το 7% ουδέτερο.

Ως προς την κατανομή ευθυνών το 40% των άρθρων δεν καταλογίζει ευθύνες, το 29% καταλογίζει ευθύνες στην κεντρική εξουσία, το 23% στην τοπική εξουσία και το 8% σε ιδιώτες.

Ως προς το συντάχτη των άρθρων το 72% είναι δημοσιογραφικά, το 19%  οι συντάκτες τους είναι φορείς, το 5% προέρχονται από ιδιώτες και το 4% αφορά συνεντεύξεις και αφιερώματα.

Οι εβδομαδιαίες εφημερίδες της Δωδεκανήσου δημοσιεύουν σε σχέση με τα φύλλα που εκδίδουν, πολύ περισσότερα άρθρα με περιβαλλοντικό περιεχόμενο.

Αρκετές διαφορές προκύπτουν και στη συμπεριφορά των εφημερίδων της Ρόδου και της Κω. Τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία είναι ότι οι εφημερίδες της Κω δημοσιεύουν περισσότερα άρθρα ( πάντα σε σχέση με τα φύλλα τους) από τις εφημερίδες της Ρόδου. Δημοσιεύουν περισσότερα άρθρα που ο συντάκτης τους είναι φορέας, έχουν περισσότερο καταγγελτικό λόγο και καταλογίζουν περισσότερες ευθύνες στην τοπική εξουσία.

Η “δύναμη” του τοπικού τύπου, πρέπει να γίνει κατανοητή από όλους μας.

Τα σχολεία τα πανεπιστήμια, η εκπαίδευση γενικότερα, πρέπει να αξιοποιήσει τον τοπικό τύπο και να τον καταστήσει ως μέσο προβολής των δικών της δράσεων, δραστηριοτήτων και αιτημάτων. Ειδικά η περιβαλλοντική εκπαίδευση με όλες τις μορφές της είναι υποχρεωμένη να αξιοποιήσει τον τοπικό τύπο.

Τα αποτελέσματα της έρευνάς μας ασφαλώς και δεν μπορούν να γενικευτούν. Ελπίζουμε μέσα από την εργασία μας, να μπορέσαμε να περιγράψουμε τη συμπεριφορά, σε ότι αφορά τα περιβαλλοντικά θέματα, του τοπικού τύπου της Δωδεκανήσου, στο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

Αν αυτή η εργασία  αποτελέσει ερέθισμα στο μέλλον για μια πιο αναλυτική συστηματική και μεγαλύτερη έρευνα, σε σχέση με τα τοπικά ΜΜΕ και το περιβάλλον θα είναι ιδιαίτερη χαρά για μας”.

Κρατά τα σκήπτρα ο “ΣΤΑΘΜΟΣ”

Στην έρευνα, υπάρχουν πολλά και ενδιαφέροντα στοιχεία, τα οποία βοηθούν όχι μόνο τους μελλοντικούς ερευνητές, αλλά και τις ίδιες τις εφημερίδες, στο να κατανοήσουν καλύτερα τον εκπαιδευτικό τους ρόλο.

Παραθέτουμε ένα μικρό δείγμα, το οποίο σαφώς μας ικανοποιεί, διότι, βλέπουμε τον αγώνα μας να “πιάνει τόπο”, αλλά και την ανάγκη για παραπάνω προσπάθειες:

Διαβάζουμε λοιπόν:

“Λιγότερο απ’ όλα απασχολούν τον τοπικό τύπο, τα θέματα της βιοποικιλότητας και της κλιματικής αλλαγής. Αυτό το θεωρούμε σε ένα βαθμό λογικό μια και δεν είναι θέματα που απασχολούν συχνά την επικαιρότητα στα νησιά μας. Αυξάνονται όμως τα δημοσιεύματα όταν υπάρχει μια αφορμή. π.χ. η ώρα της Γης το Μάρτιο έφερε το θέμα της κλιματικής αλλαγής πρώτο στα δημοσιεύματα του τοπικού τύπου με 17 δημοσιεύσεις.

Οι εφημερίδες Ροδιακή, Δημοκρατική και Βήμα της Κω έχουν μια αντίστοιχη συμπεριφορά σε ότι αφορά τα δημοσιεύματα τους. Εκτός από το θέμα ανθρώπινες δραστηριότητες που απασχολεί όλες τις εφημερίδες, αγαπημένο θέμα της Ροδιακής είναι οι ανθρώπινες αξίες. Η Δημοκρατική είναι ίσως η μόνη εφημερίδα που ασχολείται με θέματα βιοποικιλότητας. Η Πρόοδος φαίνεται να ασχολείται λιγότερο με τα θέματα του περιβάλλοντος.

Από τις εβδομαδιαίες εφημερίδες η εφημερίδα Σταθμός της Κω έχει το μεγαλύτερο αριθμό δημοσιευμάτων και γενικά φαίνεται να ασχολείται περισσότερο με θέματα του περιβάλλοντος. Η Γνώμη και η Δράση έχουν παρόμοια συμπεριφορά, με τη Γνώμη να δίνει περισσότερο βάρος σε θέματα οικολογικής συνείδησης”.